یک مطالعه تازه از مرکز پژوهشی پیو نشان میدهد چتباتهای هوش مصنوعی به بخشی از استفاده روزمره بسیاری از نوجوانان آمریکایی تبدیل شدهاند؛ حدود سه نفر از هر ۱۰ نوجوان در ایالات متحده هر روز از این ابزارها استفاده میکنند، در حالی که کارشناسان نسبت به پیامدهای ایمنی و روانی آن هشدار میدهند.
استفاده گسترده، شکافهای نژادی و طبقاتی
در این تحقیق، ۹۷ درصد نوجوانان گفتهاند روزانه به اینترنت دسترسی دارند و حدود ۴۰ درصد تقریباً «همیشه آنلاین» هستند. در این میان، ۵۹ درصد نوجوانان اعلام کردهاند از ChatGPT استفاده میکنند که آن را به محبوبترین چتبات در این گروه سنی تبدیل کرده است؛ پس از آن Gemini گوگل با ۲۳ درصد و Meta AI با ۲۰ درصد قرار دارند. بهطور کلی، ۴۶ درصد نوجوانان آمریکایی حداقل چند بار در هفته از چتباتهای هوش مصنوعی استفاده میکنند و ۳۶ درصد گفتهاند اصلاً از این ابزارها استفاده ندارند.
نتایج پیو نشان میدهد نژاد، سن و سطح درآمد خانواده بر الگوی استفاده از چتباتها تأثیر دارد. حدود ۶۸ درصد نوجوانان سیاهپوست و اسپانیاییتبار گفتهاند از چتباتها استفاده میکنند، در حالیکه این رقم برای نوجوانان سفیدپوست ۵۸ درصد است. همچنین نوجوانان ۱۵ تا ۱۷ ساله بیشتر از گروه سنی ۱۳ تا ۱۴ ساله سراغ شبکههای اجتماعی و چتباتهای هوش مصنوعی میروند. در خانوادههایی با درآمد بالاتر از ۷۵ هزار دلار در سال، استفاده از ChatGPT بیشتر گزارش شده، در حالیکه برخی سرویسهای دیگر مانند Character.AI در خانوارهای با درآمد کمتر محبوبیت نسبی بیشتری دارند.
از کمک در تکالیف تا خطرات جدی برای سلامت روان
بخش مهمی از تعامل نوجوانان با چتباتها، پرسیدن سوالهای درسی یا عمومی است، اما گزارشها و شکایتهای حقوقی اخیر نشان میدهد این ابزارها میتوانند به روابط عاطفی عمیق و گاهی وابستگیهای ناسالم منجر شوند. در چند پرونده قضایی در آمریکا، خانوادههای دو نوجوان که خودکشی کردهاند، از شرکتهای سازنده چتباتها شکایت کردهاند و مدعی شدهاند این سامانهها دستورالعملهای دقیقی درباره اقدام به خودکشی در اختیار فرزندانشان قرار دادهاند. برخی پلتفرمها مانند Character.AI پس از فشارهای رسانهای و نگرانیها درباره سلامت روان نوجوانان، دسترسی مستقیم چتباتهای خود به افراد زیر سن قانونی را محدود و نسخهای شبیه بازیهای «داستان تعاملی» برای این گروه عرضه کردهاند.
آمارهای منتشرشده از سوی شرکتها نشان میدهد سهم گفتگوهای مرتبط با خودکشی در مقایسه با کل حجم استفاده بسیار کوچک است، اما با توجه به مقیاس میلیونی کاربران، همین درصد اندک نیز به معنای تعداد قابل توجهی گفتوگوهای حساس در هفته است. متخصصان سلامت روان معتقدند حتی اگر چتباتها برای مشاوره عاطفی طراحی نشده باشند، وقتی کاربران از آنها چنین انتظاری دارند، شرکتها مسئولیت دارند که مدلها و سامانههای نظارتی خود را طوری تنظیم کنند که کمترین آسیب را به کاربران، بهویژه نوجوانان، وارد کنند.
اهمیت موضوع برای سیاستگذاری و کاربران ایرانی
هرچند این مطالعه درباره نوجوانان آمریکایی انجام شده است، اما روند رشد سریع استفاده از چتباتهای هوش مصنوعی در میان نوجوانان در بسیاری از کشورها از جمله ایران نیز قابل مشاهده است. این یافتهها میتواند برای سیاستگذاران، والدین و معلمان ایرانی یک زنگ هشدار باشد تا همزمان با توسعه و بومیسازی ابزارهای هوش مصنوعی، به تدوین دستورالعملهای شفاف برای حفاظت از سلامت روان کاربران کمسن، گفتوگو درباره سواد رسانهای و تعریف خطوط قرمز محتوایی توجه بیشتری شود.
منبع خبر: TechCrunch
