گزارشی تحلیلی در وبسایت TechCrunch ظهور پدیدهای تازه در دنیای فناوری و سرمایهداری را بررسی میکند: جایگزینی «کنگلومرایهای شرکتی» سنتی با «کنگلومرایهای شخصی» که نمونه بارز آن، شبکه پیچیده شرکتهای تحت مالکیت و مدیریت ایلان ماسک است.
چه اتفاقی در حال وقوع است؟
بهگفته این گزارش، اگر سه دهه پیش برای صحبت درباره ترکیب صنایعی چون هوافضا، انرژی، سلامت، حملونقل و رسانه نام جنرال الکتریک مطرح میشد، امروز بسیاری به سراغ نام ماسک میروند. او در رأس تسلا، اسپیسایکس، xAI (همراه با نقش آن در پلتفرم X)، نورالینک و شرکت حفاری The Boring Company قرار دارد و همزمان مالک شبکه اجتماعی X و اپراتور ماهوارهای استارلینک است. این ترکیب متنوع، کارآفرین را به مرکز یک «امپراتوری شخصی» بدل کرده که از خودروهای برقی و موشک تا اینترنت ماهوارهای و هوش مصنوعی را در بر میگیرد.
نویسنده با یادآوری اینکه جک ولش جنرال الکتریک را از یک تولیدکننده صنعتی به کنگلومرایی عظیم در حوزههای مختلف تبدیل کرد، استدلال میکند که مسیر ماسک نیز میتواند به نوعی تکرار همان الگو باشد؛ بهویژه اگر شایعات درباره تلاش برای ادغام بخشی از تسلا، اسپیسایکس و xAI به واقعیت بپیوندد. در این صورت، سرمایهگذاران و رگولاتورها با ساختاری روبهرو میشوند که همزمان در چند صنعت حیاتی، از انرژی و حملونقل تا فضا و ارتباطات، نفوذ دارد.
چرا این موضوع برای صنعت فناوری مهم است؟
در گذشته، کنگلومرایهای بزرگی مانند GE بهدلیل توان توزیع ریسک و همافزایی مالی جذاب بودند، اما در نهایت مشخص شد این ساختار میتواند عملکرد ضعیف برخی بخشها را پنهان کند و ارزشگذاری شفاف را دشوار سازد. اکنون اگر یک فرد – نه یک شرکت واحد – در مرکز چنین شبکهای قرار گیرد، پرسشهای تازهای درباره تمرکز قدرت، تضاد منافع و اثرگذاری بر سیاست و رگولاتوری ایجاد میشود. مقاله یادآور میشود که در دوره «عصر طلایی» سرمایهداری آمریکا نیز غولهایی مانند راکفلر و جی.پی. مورگان با ترکیب ثروت شخصی و نبود مقررات کافی، بر صنایع استراتژیک مسلط شدند و در نهایت موجی از قوانین ضدانحصار قدرت آنها را محدود کرد.
بهطور خاص، توسعه هوش مصنوعی در شرکتهایی مانند xAI و استفاده از این فناوری در محصولات تسلا و سایر کسبوکارهای همخانواده، باعث میشود این امپراتوری شخصی فقط مسئلهای مالی یا صنعتی نباشد؛ بلکه به موضوعی حاکمیتی و مرتبط با آینده فناوری تبدیل شود. برای مخاطبان ایرانی نیز پیگیری این روند از آن جهت مهم است که نشان میدهد چگونه تمرکز مالکیت و فناوری در دست چند فرد میتواند جهتگیری بازارهای جهانی، استانداردهای فنی و حتی جریان سرمایهگذاری روی استارتاپها را تغییر دهد؛ موضوعی که در تصمیمگیری کسبوکارهای داخلی برای استفاده از سرویسهای بینالمللی و خرید اکانت های هوشمصنوعی نیز اثر غیرمستقیم خواهد داشت.
در نهایت، نویسنده تأکید میکند که سرنوشت این نوع کنگلومرای شخصی به دو عامل وابسته است: اینکه خود ماسک چه مسیری برای ادغام یا جدا نگهداشتن شرکتها انتخاب کند و اینکه افکار عمومی و نهادهای قانونگذار تا کجا در برابر تمرکز قدرت اقتصادی و تکنولوژیک واکنش نشان دهند؛ پرسشی که پاسخ آن میتواند الگو و سرمشقی برای نسل بعدی غولهای فناوری باشد.
منبع خبر: TechCrunch
