رونق دوباره گاز با جهش مراکز داده هوش مصنوعی

گزارش تازه‌ای نشان می‌دهد رشد سریع مراکز داده مخصوص هوش مصنوعی، آمریکا را به موتور اصلی موج جدید ساخت نیروگاه‌های گازسوز در جهان تبدیل کرده است؛ موجی که می‌تواند سال‌های آینده انتشار گازهای گلخانه‌ای را قفل کرده و گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر را با چالش جدی روبه‌رو کند.

جهش تقاضای برق برای مراکز داده هوش مصنوعی

با گسترش مدل‌های مولد هوش مصنوعی و سرویس‌های مبتنی بر آن، شرکت‌های فناوری در حال برنامه‌ریزی برای ساخت مراکز داده بسیار بزرگ‌تر و پرمصرف‌تر هستند. طبق تحلیل جدید یک نهاد مستقل پایش انرژی، بخش قابل توجهی از ظرفیت نیروگاه‌های گازسوز در دست ساخت در آمریکا، به‌طور مستقیم برای تامین برق این مراکز داده برنامه‌ریزی شده است. پیش‌بینی‌ها از «انفجار تقاضا» برای برق در سال‌های پیش‌رو خبر می‌دهند؛ هرچند هنوز مشخص نیست استفاده روزمره از هوش مصنوعی تا چه حد با این سناریوهای خوش‌بینانه همخوانی خواهد داشت.

کارشناسان هشدار می‌دهند اگر این پروژه‌ها بر پایه گاز فسیلی تکمیل شوند، حتی در صورت محقق نشدن کامل تقاضای پیش‌بینی‌شده برای هوش مصنوعی، زیرساخت‌های ساخته‌شده می‌تواند برای دهه‌ها منبع انتشار دی‌اکسیدکربن و متان باقی بماند. این وضعیت، ریسک تبدیل‌شدن این نیروگاه‌ها به «دارایی‌های گرفتار» را بالا می‌برد؛ پروژه‌هایی که از نظر زیست‌محیطی و اقتصادی توجیه‌پذیری خود را از دست می‌دهند، اما خاموش‌کردن آن‌ها آسان نیست.

پیامدهای اقلیمی و سیاستی

گاز هرچند در مقایسه با زغال‌سنگ کربن کمتری در زمان سوختن آزاد می‌کند، اما در زنجیره تولید و انتقال آن، انتشار متان – که گاز گلخانه‌ای بسیار قوی‌تری از دی‌اکسیدکربن است – نگرانی‌های جدی ایجاد می‌کند. در عین حال، گسترش نیروگاه‌های گازسوز برای تغذیه مراکز داده، با تعهدات بین‌المللی کشورها برای کاهش سریع انتشار گازهای گلخانه‌ای و رسیدن به سطح خالصِ صفر تا میانه قرن در تضاد است.

در آمریکا، که هم بزرگ‌ترین تولیدکننده گاز جهان و هم میزبان بیشترین تعداد مراکز داده است، جهت‌گیری سیاسی دولت فعلی به سود توسعه زیرساخت‌های فسیلی برای پشتیبانی از رشد هوش مصنوعی گزارش شده است. این رویکرد می‌تواند سرمایه و ظرفیت شبکه را از سمت انرژی‌های تجدیدپذیر منحرف کرده و به تاخیر در توسعه زیرساخت‌های پاک منجر شود.

اهمیت این روند برای صنعت و کاربران ایرانی

افزایش مصرف انرژی مراکز داده هوش مصنوعی، تنها موضوعی آمریکایی نیست و بر قیمت و دسترسی به سرویس‌های ابری و مدل‌های پیشرفته در سراسر جهان اثر می‌گذارد. اگر هزینه برق و زیرساخت در مقاصد اصلی میزبانی سرورها بالا برود، احتمالا بخشی از این هزینه به شکل افزایش قیمت اکانت‌ها و سرویس‌های مبتنی بر هوش مصنوعی به کاربران نهایی منتقل می‌شود. برای کسب‌وکارها و توسعه‌دهندگان ایرانی که روزانه از ابزارهایی مثل ChatGPT، Gemini، Claude و دیگر مدل‌ها استفاده می‌کنند، آگاهی از این روندها مهم است تا برنامه‌ریزی بهتری برای هزینه و ریسک دسترسی داشته باشند.

در چنین فضایی، استفاده هوشمندانه و بهینه از سرویس‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. برای مثال، کسب‌وکارهایی که به‌دنبال دسترسی پایدار و حرفه‌ای به ابزارهای مولد هستند، می‌توانند به جای زیرساخت‌های پرهزینه داخلی، از خرید اکانت های هوش‌مصنوعی معتبر و مدیریت‌شده استفاده کنند تا بدون تحمل بار سرمایه‌گذاری سنگین در سخت‌افزار و انرژی، از جدیدترین مدل‌ها بهره ببرند.

این بحث در نهایت یادآوری می‌کند که توسعه هوش مصنوعی، تنها مسئله الگوریتم و داده نیست؛ بلکه به سیاست انرژی، شبکه برق و انتخاب‌های اقلیمی دولت‌ها نیز گره خورده است؛ موضوعی که می‌تواند مسیر دسترسی و قیمت‌گذاری خدمات هوش مصنوعی برای کاربران ایرانی را در سال‌های آینده تحت تاثیر قرار دهد.

منبع خبر: The Verge