یک استاندارد متنباز جدید به نام «Really Simple Licensing 1.0» یا بهاختصار RSL رسماً معرفی شده که هدف آن، شفافکردن نحوه استفاده و پرداخت برای محتوای وب توسط شرکتهای هوش مصنوعی است. این استاندارد تلاش میکند شکاف میان ناشران محتوا و شرکتهایی را پر کند که دادههای وب را برای آموزش و اجرای مدلهای هوش مصنوعی خود میخزند.
RSL چیست و چه کاری انجام میدهد؟
استاندارد RSL 1.0 به ناشران وب اجازه میدهد از طریق فایلهای پیکربندی شبیه robots.txt، بهطور صریح مشخص کنند که چه نوع استفادههای مبتنی بر هوش مصنوعی از محتوای آنها مجاز است و در چه شرایطی باید لایسنس و پرداخت انجام شود. بر اساس گزارش ورج، این استاندارد بهدست مجموعهای تحت عنوان RSL Collective توسعه یافته و از سوی مجموعهای از شرکتها و ناشران بزرگ مورد حمایت قرار گرفته است.
RSL درواقع یک لایه تکمیلی روی robots.txt محسوب میشود؛ جایی که robots.txt تعیین میکند رباتهای وب به کدام بخشهای سایت دسترسی دارند، RSL توضیح میدهد که آن دادهها در چه سناریوهای هوش مصنوعی (آموزش مدل، جستوجوی مولد، پاسخهای تولیدی و غیره) میتوانند استفاده شوند و چه نوع مجوز یا پرداختی باید انجام شود. برخی ارائهدهندگان زیرساخت وب مانند شبکههای تحویل محتوا که از RSL پشتیبانی میکنند، میتوانند در صورت رعایتنکردن این سیاستها، دسترسی خزندههای متخلف را مسدود کنند.
کنترل بیشتر بر جستوجوی هوش مصنوعی و اهمیت آن
یکی از نکات مهم در نسخه ۱.۰ RSL، امکان مسدود کردن محتوای یک سایت از نمایش در قابلیتهای جستوجوی هوش مصنوعی، بدون حذفشدن آن سایت از نتایج جستوجوی سنتی است. این موضوع در شرایطی مطرح میشود که برخی موتورهای جستوجو، در حال حاضر گزینه مشخصی برای «خروج از جستوجوی مبتنی بر هوش مصنوعی» بدون از دست دادن حضور در نتایج عادی ارائه نمیدهند. به این ترتیب، ناشران میتوانند همچنان در جستوجوی کلاسیک دیده شوند اما اجازه ندهند محتوای آنها برای تولید پاسخهای هوش مصنوعی یا آموزش مدلها مصرف شود؛ یا حداقل، این استفاده را مشروط به لایسنس و پرداخت کنند.
طبق اعلام RSL Collective، تاکنون بیش از هزار وبسایت و برند رسانهای و پلتفرم آنلاین از این استاندارد حمایت کردهاند؛ از جمله برخی پلتفرمهای محتوای کاربرمحور، وبسایتهای خبری و رسانهای بینالمللی. همچنین این گروه با سازمان Creative Commons برای افزودن گزینههای پرداخت و «مشارکت» مالی برای پروژههای غیرانتفاعی و خالقان مستقل محتوا همکاری کرده است؛ اقدامی که میتواند به جبران بخشی از ارزش دادههایی که سالها بهطور رایگان در دسترس بودهاند کمک کند.
چرا این موضوع برای صنعت و کاربران ایرانی مهم است؟
رشد سریع مدلهای مولد هوش مصنوعی، بحث حقوق ناشران و صاحبان محتوا را در سراسر جهان داغ کرده است. استانداردی مانند RSL میتواند بهمرور به یک رویه رایج برای تعیین تکلیف استفاده از دادههای وب در مدلهای هوش مصنوعی تبدیل شود و ممکن است در آینده بر نحوه تعامل ناشران فارسیزبان با شرکتهای بینالمللی نیز اثر بگذارد. حتی اگر امروز بسیاری از وبسایتهای ایرانی مستقیماً از این استاندارد استفاده نکنند، شکلگیری چنین سازوکارهایی میتواند مبنای مذاکرات حقوقی و فنی آینده درباره حقالسهم دادهها در اقتصاد هوش مصنوعی باشد.
منبع خبر: The Verge
