چندین میلیاردر فناوری و شرکت بزرگ هوش مصنوعی به ایده تازهای دل بستهاند: انتقال بخشی از مراکز داده عظیم به مدار زمین. آنها میگویند در فضا میتوان از انرژی خورشیدی تقریباً نامحدود برای تغذیه مدلهای پرمصرف هوش مصنوعی استفاده کرد، بدون آنکه روی زمین زمین و آب بیشتر اشغال شود. اما جامعه علمی، بهویژه ستارهشناسان و پژوهشگران محیطزیست، نسبت به پیامدهای این موج جدید بدبین هستند.
طرح مراکز داده مداری و بازیگران اصلی
طبق گزارش ورج، در سال ۲۰۲۵ چندین طرح برای ساخت مراکز داده عظیم هوش مصنوعی با مصرف چند گیگاوات برق معرفی شده است و حالا بخشی از نگاه سرمایهگذاران به مدار پایین زمین معطوف شده است. چهرههایی مانند ایلان ماسک، جف بزوس، سوندار پیچای و اریک اشمیت تمرکز شرکتهای فضایی خود را به سمت ایده «مرکز داده فضایی» گسترش دادهاند. در کنار آنها، استارتاپهایی مانند Aetherflux و Starcloud نیز برنامههایی برای ماهوارههای پردازشی مجهز به تراشههای پرقدرت ارائه کردهاند و حتی نمونههایی از ماهوارههای مجهز به پردازندههای هوش مصنوعی به مدار فرستاده شده است.
یکی از جاهطلبانهترین نمونهها «پروژه Suncatcher» گوگل است که در آن، خوشهای از دهها ماهواره در مدار خورشیدهمگام پایین قرار میگیرند تا از نور خورشید برای تأمین انرژی و از ارتباط لیزری میانماهوارهای برای اتصال تراشههای پردازشی بهره ببرند. قرار است پرتاب نمونههای اولیه این پروژه در سالهای آینده انجام شود و در صورت موفقیت، مقیاس منظومه ماهوارهای افزایش یابد.
نگرانیها: زباله فضایی، ریسک برخورد و آلودگی نوری
ستارهشناسان تأکید میکنند که مدار پایین زمین هماکنون مملو از ماهوارهها و زبالههای فضایی است و هر چه تعداد فضاپیماها بیشتر شود، ریسک برخورد و نیاز به مانورهای اجتناب از برخورد هم افزایش مییابد. آنها معتقدند خوشههای فشردهای از دهها ماهواره که با فاصله بسیار کم کنار هم حرکت میکنند، در صورت بروز نقص فنی میتوانند سناریوهای شکست زنجیرهای و تولید زبالههای بیشتر را رقم بزنند. همچنین دفع گرمای مراکز داده در خلأ به کمک تابش فروسرخ میتواند روی رصدهای نجومی و تلسکوپهای فضایی و زمینی، بهویژه در طولموجهای حساس، تأثیر منفی بگذارد.
گروههای مدافع محیطزیست نیز علاوه بر آلودگی نوری و اختلال در نجوم، به این نکته اشاره میکنند که بسیاری از جزئیات فنی این فضاپیماها بهعنوان «اسرار تجاری» محرمانه نگه داشته میشود و همین موضوع ارزیابی دقیق اثرات آن departures را دشوار میکند. از نگاه آنها، ساختن لایههای جدیدی از زیرساخت داده در مدار، بدون شفافیت و مقررات مشخص، میتواند پایداری مدار پایین زمین را برای نسلهای آینده تهدید کند.
چرا این بحث برای صنعت و خوانندگان ایرانی مهم است؟
گسترش بیسابقه هوش مصنوعی، نیاز به مراکز داده و انرژی را در سراسر دنیا افزایش داده است و بحث انتقال بخشی از این زیرساختها به مدار زمین، نشاندهنده شدت رقابت غولهای فناوری است. این روند میتواند استانداردها و مقررات جهانی در حوزه فضا، داده و انرژی را تغییر دهد؛ مقرراتی که بر فعالیت پژوهشگران و شرکتهای فناوری در همه کشورها، از جمله ایران، اثر میگذارد. در عین حال، موضوعاتی مانند آلودگی نوری، زباله فضایی و مصرف انرژی، برای جامعه علمی و سیاستگذاری علمی در ایران نیز قابل توجه است؛ زیرا آینده نجوم، فضا و اینترنت پرسرعت جهانی با تصمیمات امروز همین بازیگران گره خورده است.
منبع خبر: The Verge
